غشاء‌ پلاسمایی دیواره‌ای بسیار نازک و شفاف است. این لایه به طور مستقیم توسط میکروسکوپ نوری قابل مشاهده نیست. تمامی سلول ها دارای غشاء پلاسمایی هستند و به وسیله آن از محیط پیرامون جدا و محافظت می‌شوند.

غشاء ساختاری ساده دارد و متشکل از ورقه‌ای دو لایه‌ای از مولکول‌های لیپید است. ضخامت آن در حدود 5 نانومتر (معادل 50 اتم) می‌باشد. در ساختمان غشاء پروتئین هایی به صورت کانال و و پمپ وجود دارد که به غشاء خاصیت نفوذ پذیری می‌دهد. بعضی از این پروتئین ها دریافت کننده تغیرات محیطی هستند به طوری که سلول با کمک آنها به تغییرات محیط پاسخ می‌دهد. غشاء خاصیت شکل پذیری دارد و ساختمان آن از استقامت خاصی بهره می‌برد به طوری که با سوراخ شدن بخشی از آن فرو نمی‌ریزد بلکه محل آسیب دیده به سرعت ترمیم می‌شود. غشاء در شبکه آندوپلاسمی زبر ساخته می‌شود. غشاء های جدید ایجاد شده به غشاء سلول اضافه می‌شوند و بدین طریق غشاء سلولی رشد کرده و افزایش می‌یابد.

ساده ترین غشاء مربوط به باکتری هاست. این موجودات تنها دارای غشاء پلاسمایی هستند اما سلول های یوکاریوت علاوه بر غشاء پلاسمایی دارای شبکه گسترده غشاء درونی هستند که اجزاء درون سلول را محصور می‌کنند.غشاء درونی همانند غشاء پلاسمیی است(از نظر ساخت و ساختار). غشاء درونی فضاهای دارای ترکیب مشخص را محصور می کند مانند شبکه آندو پلاسمی،دستگاه گلژی،میتوکندری،کلروپلاست... این غشاء سبب حفظ اختلاف در ترکیب و عملکرد این اندامک‌ها می‌شود. تفاوت درخواص اندامک ها به علت اختلاف در پروتئین‌های موجود در غشاء هر اندامک است.

ترکیب لیپیدی غشاء شامل میلیون ها مولکول لیپید است که دو ورقه مجاور هم به‌نام دو لایه لیپیدی تشکیل می‌دهند.  این دو لایه لیپیدی اساس ساختار غشاء را می سازند و به عنوان سدی نفوذپذیر عمل می‌کند. لایه لیپیدی اغلب غشاء ها یکسان و مشابه است، غشاء ها به واسطه پروتئین های خود دارای ویژگی منحصر به فرد می‌شوند.

دو لایه لیپیدی :

لیپید های غشاء در آب تشکیل می‌شوند.

این لیپید ها دو بعدی هستند.

دو لایه لیپیدی نامتقارن‌اند. این عدم تقارن درون سلول و در شبکه آندوپلاسمی زبر ایجاد می‌شود.

پ

روتئین های غشاء :

معمولا یک زنجیره پلی‌پپتیدی به صورت مارپیچ آلفا در طی عرض غشاء قرار می‌گیرد. پروتئین های غشاء را می‌توان به کمک دترجنت ها حل نمود و خالص کرد.غشاء پلاسمایی با کمک قشر سلول استحکام می‌یابد، سطح سلول با کربوهیدرات پوشیده شده است. سلول‌ها می‌توانند حرکت پروتئین های غشاء را محدود کنند.

مولکول های لیپید غشاء :

هر مولکول لیپید غشاء دارای یک سر هیدروفیل(آب دوست) یک یا دو دنباله هیدروکربنی هیدروفوب (آب گریز) می‌باشد.فراوان ترین لیپید غشاء فسفولیپیدها هستند. در این مولکول سر آب دوست از طریق گروه فسفاتی به بخش آب گریز متصل می‌باشد. فراوان‌ترین فسفولیپید غشاء فسفاتیدیل کولین است که یک مولکول کولین کوچک به گروه فسفات متصل می‌شود و سر آب دوست مولکول را تشکیل می‌دهد و دو زنجیره طویل هیدروکربنی بخش آب‌گریز را می‌سازند. مولکول هایی که هم خاصیت آب دوستی و هم آب گریزی دارند آمفی پاتیک (دوگانه دوست)می‌گویند. این خاصیت در اکثر لپید ها مانند کلسترول غشاء های جانوری دیده می‌شود. همچنین مولکول گلیکولیپید هم که درآن بخش کربوهیدرات آب دوست است،دارای خاصیت آمفی پاتیک است. این خاصیت نقش مهمی در ساختار دولایه ای غشاء دارد.

در ساختار دو لایه‌ای غشاء بخش آب دوست به سمت آب و بخش آب گریز به سمت داخل لایه‌ها جهت گیری می‌کنند. این ساختار از نظر انرژی پایدار است و هرگونه پارگی در طول غشاء موجب ناپایداری می‌شود که این ناپایداری به سرعت به شکل پایدار در می‌آید به طوری که اگر آسیب وارده به غشاء کوچک باشد غشاء ترمیم می‌گردد اما اگر آسیب وارده گسترده باشد غشاء به ویزیکول های متعدد کوچک تقسیم می‌شود.نکته قابل توجه این است که غشاء نمی‌تواند سر آزاد داشته باشئ بنابراین همیشه به حالت بسته (کروی) تشکیل می گردد.

 

Virology.mihanblog.com